Otoklav, doymuş buhar ve basınç altında sterilizasyon yapan cihazdır. Mikrobiyoloji, klinik, gıda ve ilaç laboratuvarlarında besiyerlerinin, cam malzemenin, cerrahi aletlerin ve atıkların işlenmesinde kullanılır. Cihazın çevrimi tamamlayıp ışığı yeşile çevirmesi, yükün gerçekten steril olduğu anlamına gelmez. Bunu gösteren şey doğrulamadır.
Sterilizasyon neden sıcaklık ve süreye bağlıdır
Buharla sterilizasyonda mikroorganizmalar, nemli ısı altında protein yapıları bozulduğu için ölür. Yaygın bir uygulama, 121 °C'de 15 dakikalık bekleme süresidir. Daha yüksek sıcaklıklarda daha kısa sürelerin uygulandığı çevrimler de vardır. Hangi değerin seçileceği, yükün türüne, ambalaj durumuna ve ilgili yönteme göre belirlenir.
Önemli olan, kayıtlı sürenin yükün içine ulaşmış sıcaklığa göre sayılmasıdır. Hazneyi saran buhar, büyük bir sıvı şişesinin merkezine çok daha geç ısı aktarır. Bu yüzden hazne sıcaklığı hedefe ulaşmış olsa bile yük henüz hedefte olmayabilir. Büyük hacimli yüklerde bekleme süresi bu gecikmeye göre planlanmalıdır.
Yükün türü çevrimi değiştirir
Sıvı besiyerleri, katı aletler, torbalı atıklar ve gözenekli malzemeler farklı çevrimler gerektirir. Gözenekli veya ambalajlı yüklerde havanın tamamen çıkarılması esastır; hazne içinde kalan hava buharın temasını engeller ve soğuk noktalar oluşturur. Vakumlu çevrimler havayı mekanik olarak boşaltırken, yerçekimli çevrimler buharın havayı yukarıdan aşağıya itmesine dayanır.
Sıvı yüklerde ise boşaltma yavaş yapılmalıdır. Basınç hızla düşürülürse sıvı aşırı ısınmış durumdadır ve ani kaynama ile şişeden taşabilir. Kapakları sıkıca kapatılmış kaplar da basınç farkı nedeniyle patlayabilir; kaplar gevşek kapatılmalı ya da havalanmasına izin veren kapaklar kullanılmalıdır.
Doğrulama neleri kapsar
Doğrulama genellikle üç aşamada düşünülür. Kurulum yeterliliği, cihazın doğru kurulduğunu, bağlantıların ve sensörlerin uygun olduğunu gösterir. İşletme yeterliliği, boş haznede çevrimin tasarlandığı gibi çalıştığını, sıcaklık ve basınç değerlerinin beklenen aralıkta kaldığını kanıtlar. Performans yeterliliği ise gerçek yükle yapılan denemelerdir ve asıl güvenceyi bu aşama sağlar.
Performans denemelerinde sıcaklık sensörleri hazne içindeki farklı noktalara ve yükün en zor ısınan bölgelerine yerleştirilir. Böylece haznedeki sıcaklık dağılımı ve en geç ısınan nokta belirlenir. Yük düzeni, kapların sayısı ve yerleşimi her çevrimde aynı olmalıdır; doğrulama, yalnızca denendiği yük düzeni için geçerlidir. Yeni bir yük türü eklendiğinde ya da cihazda önemli bir bakım yapıldığında doğrulamanın tekrarlanması gerekir.
Göstergeler ve kayıtlar
Sıcaklık ve basınç kayıtları çevrim boyunca saklanmalıdır. Yazıcı çıktısı ya da elektronik kayıt, çevrimin hangi değerlerle yürüdüğünü sonradan gösteren belgedir. Sensörlerin kendisi de periyodik olarak kalibre edilmelidir.
Kimyasal göstergeler, yükün buharla temas ettiğini ve belirli bir koşula ulaştığını renk değişimiyle gösterir; ancak sterilliğin kanıtı değildir. Biyolojik göstergeler ise dirençli bakteri sporları içerir ve en güvenilir doğrulama araçlarından biridir. Bu amaçla yaygın olarak Geobacillus stearothermophilus sporları kullanılır. Gösterge işlendikten sonra uygun koşullarda inkübe edilir ve üreme olmaması beklenir. Vakumlu otoklavlarda hava çıkarma performansını denetlemek için ise Bowie-Dick testi uygulanır.
Güvenli kullanım
Çevrim bittiğinde kapak, basınç tamamen sıfıra indikten sonra açılmalı, kapak açılırken buhar yüzünüze gelmeyecek biçimde durulmalıdır. Sıcak yükler uygun eldivenle taşınmalıdır. Haznede kullanılacak su, üreticinin önerdiği kalitede olmalı; kireç birikimi hem ısıtıcıya hem sensörlere zarar verir.
Her malzeme otoklavlanamaz. Isıya dayanıksız plastikler, bazı çözücüler ve yanıcı sıvılar çevrime sokulmamalıdır. Hangi yükün hangi çevrimle işleneceğini, hangi kayıtların tutulacağını ve doğrulamanın ne zaman yenileneceğini yazılı bir prosedüre bağlamak, hem güvenliği hem sonuçların tutarlılığını sağlar.
İlgili ürün grubu: Otoklavlar
Katalogdaki otoklavlar listesine gidin; ürün kodu ve adetle teklif isteyin.